Wanneer het nodig is om paardenhoeven te beschermen wordt meestal voor hoefijzers gekozen. Een als je het mij vraagt ouderwetse en barbaarse manier van hoefbescherming: een stuk onbeweeglijk metaal wordt in de vorm van de hoef onder de van nature zo flexibele paardenvoet getimmerd.
Misschien is deze opening wat brutaal, maar toch berust deze geheel op de werkelijkheid. Recent heeft  veel productontwikkeling plaatsgevonden op het gebied van hoefbescherming. Zo zijn er nieuwe kunststoffen op de markt gekomen die zorgen voor een betere schokdemping, meer meebewegen met de hoef en die betere grip geven dan het alom bekende hoefijzer.  Ik zal in dit artikel meer inzicht geven in deze verschillende vormen van hoefbescherming.

 

Hoefbescherming, waarom eigenlijk?

Wij mensen zijn het grootste gevaar voor de hoeven. Wij veranderen de leefomgeving, voeding en de hoeveelheid beweging van het paard. Dit gaat vaak gepaard met verlies van de hoefkwaliteit. Wanneer een paard niet gezond is herkennen veel mensen dit in eerste instantie aan een doffe vacht. De kwaliteit van haren en nagel gaan het eerst verloren als een paard niet gezond is.

Enkele Gouden Regels voor een goede hoefkwaliteit zijn: zoveel mogelijk beweging over verschillende ondergronden en het voeren van veel ruwvoer en weinig krachtvoer. Over hoe paarden te huisvesten en te voeden zijn nog boeken vol te schrijven, hier beperk ik me enkel tot de mededeling dat deze factoren heel erg belangrijk zijn.

Nadelen van hoefijzers

De grootste nadelen van het hoefijzer zijn:

1 Het nagelen

Hoefijzers worden met nagels aan de hoef bevestigd. Deze hoefnagels gaan door de hoefwand heen en rakelings langs het “levende” gedeelte.

2 Het gewicht

De meeste dieren die gedurende de evolutie groter werden, werden ook langzamer in hun voortbeweging. Het paard daarentegen heeft zijn snelheid behouden. De afwezigheid van spieren in de onderbenen en een relatief lichte hoef zorgen ervoor dat het paard zich snel kan voortbewegen – essentieel voor een vluchtdier. Een hoefijzer weegt bijna evenveel als de hoef zelf: een verdubbeling van het gewicht onder aan het been.

3 Onbeweeglijkheid

De hoef is een beweeglijk deel. Op het eerste oog zou je dat misschien niet zeggen, maar je kan met de hand eenvoudig de hoef zelf bewegen. Deze beweging is cruciaal: hij zorgt voor een deel van de schokdemping. Daarnaast is de beweging van de hoef noodzakelijk voor de doorbloeding  in de hoef zelf én in het hele paardenlijf. Het bloed moet vanuit het been weer omhoog gestuwd worden. Bij andere dieren zorgen spieren hier voor. Zoals eerder gezegd ontbreken in het onderbeen van het paard de spieren, zodat het hoefmechanisme moet zorgen voor de bloedstuwing.

4 Verlies van grip

Als je de onderkant van een onbeslagen hoef bekijkt, zie je met het blote oog dat deze veel grip heeft op verschillende ondergronden. Timmeren we er een glad ijzer onder dan verliest de hoef veel van zijn natuurlijke grip. Ook worden door het toevoegen van gewicht onder de hoef de zogenaamde centrifugaal krachten veel groter waardoor het paard minder goed kan coördineren waar hij zijn voet neerzet en daardoor sneller gaat glijden.

 

Alternatieven met ijzer

OLYMPUS DIGITAL CAMERAEen eerste alternatief voor het met ijzer beslaan is een ijzer verlijmen. Nadeel hiervan is dat het ijzer vaak zo gelijmd wordt dat er nóg meer van de beweeglijkheid van de hoef weggenomen wordt.  Een genageld ijzer laat ruimte voor minimale beweging achter de achterste nagel. Een gelijmd ijzer wordt echter meestal tot het einde van de tak gelijmd. De gebruikte lijm laat daarbij vaak geen beweging toe. Een oplossing hiervoor zou zijn om het ijzer te schroeven aan een soort plastic mal, die vervolgens onder de hoef gelijmd wordt. Hiermee blijft er meer beweeglijkheid in de hoef, maar andere nadelen blijven bestaan.

 

Kunststof

Een volgende mogelijkheid is het paard te beslaan met een “hoefijzer” volledig (of deels) uit kunststof gemaakt. Nadeel blijft natuurlijk het nagelen. Bovendien geeft kunststof meer grip dan ijzer. Dit vraagt veel van de verbinding tussen hoef en kunststof hoef”ijzer”. De nagels breken soms af, zodat de hoefsmid meer en dikkere nagels nodig heeft. Mocht het kunststof sneller slijten, veranderd de hoef langzaam in een heuse gatenkaas.

imprintKunststof kan ook gelijmd worden: een goede oplossing. Ik gebruik hiervoor Imprint: een kunststof hoefbescherming in stevigheid en duurzaamheid vergelijkbaar met een hoefijzer, maar erg licht en flexibel. Imprint wordt koud toegepast (onder de 60 graden) en belemmert de hoef niet in zijn beweeglijkheid. Het zorgt er zelfs voor dat de straal zijn functie kan blijven vervullen. In tegenstelling tot andere kunststoffen wordt het Imprint kunststof niet krom door het groeien van de hoef.

Imprint biedt zelfs de mogelijkheid tot het indraaien van kalkoeken voor ruiters die dat nodig achten. Daarnaast heeft Imprint verschillende op maat te maken oplossingen wanneer het bijvoorbeeld nodig is om het hoefhoorn tijdelijk te verlengen of de zool te verdikken.
Nadeel van deze vorm van hoefbescherming is vaak de prijs. Het aanbrengen duurt wat langer en het materiaal is duurder in aanschaf voor de hoefsmid, die dit moet doorberekenen aan de klant. We zien daarom de meeste vraag bij hoefproblemen als hoefbevangenheid, en topruiters die ervaren dat Imprint betere resultaten geeft dan een gewoon hoefijzer.

 

Kiezen voor permanente of tijdelijke hoefbescherming

Alle bovengenoemde vormen van hoefbescherming draagt het paard 24 uur per dag, 7 dagen per week. Dat terwijl de meeste paarden de bescherming maar enkele uren per week nodig hebben. Kiezen voor hoefbescherming die door de ruiter/amazone zelf aan en uit is te doen, wordt daarom steeds gangbaarder.
De hoefschoen is daar een mooi voorbeeld van. De hoefschoen was in het verleden voornamelijk geschikt voor recreatieruiters, maar met de komst van de equine fusion jogging shoe, een echte sportschoen voor paarden, is dat verleden tijd.

Hoefschoenen worden succesvol gebruikt in treck en endurance, helaas is het bij bijvoorbeeld dressuur (nog) niet toegestaan.
Er bestaat ook de mogelijkheid om speciaal ontworpen hoefschoenen te lijmen, denk aan medische doeleinden of voor extra zekerheid bij wedstrijden.

 

Ervaring met alternatieven

Veel hoefsmeden hebben weinig of geen ervaring met deze alternatieven omdat de opleiding hier weinig aandacht aan besteed. Sommige smeden kunnen negatief reageren op een vraag over het gebruik van alternatieven voor ijzers. Wanneer een klant wil gaan voor iets waar de hoefsmid niet goed mee bekend is, wordt de kans op succes kleiner. Het is daarom erg belangrijk dat hoefsmeden  leren werken met alternatieven voor hoefijzers.

Wij geven hierover opleidingen en bijscholingen onder andere aan hoefsmeden. Ik denk namelijk dat de toekomst van de hoefbescherming deze kant op zal gaan aangezien paardeneigenaren steeds meer op zoek gaan naar andere mogelijkheden.  Zij vergaren steeds meer kennis en beseffen dat alternatieven veel beter zijn voor de gezondheid van onze paarden.